Begeleiden in de laatste levensfase

Jij maakt het verschil.

Bij SOVAK zetten begeleiders zich dagelijks in om cliënten een goed en gelukkig leven te bieden. Je staat er niet altijd bij stil, maar vroeg of laat krijgen zij ook te maken met mensen die ernstig ziek zijn en niet meer beter worden. En natuurlijk willen we cliënten ook in die laatste levensfase zo goed mogelijk verzorgen en begeleiden.

SOVAK heeft in de persoon van Janny de Vugt een eigen consulent Palliatieve Zorg. Wat kan zij betekenen voor collega’s die cliënten begeleiden in hun laatste levensfase?

Janny de Vugt

Wat is palliatieve zorg?

Bij palliatieve zorg kijk je niet alleen naar het behandelen van de zieke. Er is ook aandacht voor hoe de cliënt en zijn naasten kwaliteit van leven ervaren. Na verloop van tijd staat de behandeling van de ziekte minder op de voorgrond of is behandeling niet meer mogelijk of zinvol. Palliatieve zorg is dan gericht op comfort; het verlichten van bijwerkingen en ongemakken die deze fase met zich mee kan brengen. Palliatie betekent letterlijk verzachten. Denk daarbij aan tijdige signalering van pijn, pijnbestrijding of medicatie voor benauwdheid. Maar ook aan aandacht voor psychosociale en spirituele aspecten; emotionele steun bij het naderend afscheid zoals angst, verdriet en gesprekken over welke rituelen de cliënt of naasten hierbij wensen. Een goed geregelde palliatieve zorg levert voor de cliënt meer kwaliteit van zorg op in de laatste levensfase. En voor de naaste familie en onze begeleiders: rust rondom de zieke en het gevoel dat je alles gedaan hebt wat voor die persoon in die situatie goed is.

Wanneer kom jij in beeld?

Het liefst zo vroeg mogelijk in het proces. Het hoeft niet altijd om een ernstige ongeneeslijke ziekte te gaan. Ook bij een “niet-pluis-gevoel” bij opvallende snelle achteruitgang kun je mij inschakelen. Bijvoorbeeld bij een veranderend eetpatroon, vage pijnklachten, vervroegde ouderdom, of dementie. Vaak ben ik al vroeg in het proces betrokken omdat ik ook werk als praktijkondersteuner voor de huisartsen. Daardoor krijg ik de eerste signalen vaak in een vroeg stadium. Huisartsen vinden het ook fijn als ik meega bij een bezoek aan een cliënt. Dat kan zijn bij zo’n niet pluis gevoel of juist in de laatste terminale fase. Samen zie je meer en kun je meer voor een cliënt betekenen.

Wie kan jou inschakelen?

Begeleiders, huisartsen of andere disciplines kunnen bij mij terecht. Soms voor een cliënt bij wie ze bepaalde lichamelijke symptomen, achteruitgang of atypisch gedrag niet goed kunnen duiden. En soms komen begeleiders ook voor zichzelf omdat ze zo’n proces nog niet eerder hebben meegemaakt. Ook voor een professional is dat best moeilijk. Je hebt je eigen emoties of je wilt meer informatie zodat je je zekerder voelt in je professionele handelen.

Wat kun je voor hen betekenen?

Begeleiders kunnen het proces beter begeleiden als ze goed weten waarom ze juist wel of niet iets moeten doen. Bijvoorbeeld soms kan vocht toedienen juist het verkeerde effect geven of douchen veel te pijnlijk en vermoeiend zijn. Ik kan meekijken, doorvragen, advies en tips geven. Het geeft veel houvast als je ook in deze levensfase je begeleiding methodisch aanpakt. Ik heb daarvoor allerlei hulpmiddelen zoals screeningslijsten, een signaleringsbox, kaarten om met de cliënt en zijn familie in gesprek te gaan. Daarnaast kan ik achtergrondinformatie geven die specifiek is voor bepaald probleem of ziektebeeld. Soms laat ik in een team een film zien waarin een huisarts vertelt over het stervensproces. Heftige beelden, maar als je er dan eenmaal echt voor staat, geeft het veel herkenning en neemt ook de angst wat weg. Teams die mij uitnodigen geven vaak terug dat ze er veel aan gehad hebben; en dat er meer mogelijk is dan je denkt. Het is goed dat begeleiders gestimuleerd worden om na te denken over hoe zij zelf over kwaliteit van leven denken omdat dit voor iedereen anders is. Niet alles hoeft wat kan. Een behandeling moet zinvol zijn; het welzijn van de cliënt staat voorop.

Heb je een voorbeeld?

Inmiddels hebben 17 medewerkers binnen SOVAK de training palliatieve zorg gevolgd. In die training komen alle aspecten aan bod; van verpleging en verzorging tot aandacht voor ethische dilemma’s, gespreksvoering, wensen rond het levenseinde. Ik geef ook vaak praktische tips zowel voor de cliënt als voor de begeleiding zelf. Mondverzorging is bijvoorbeeld iets dat tot het einde van je leven goed moet gebeuren. Vroeger had je van die vochtige wattentips met citroen glycerine, hiervan weten wij nu dat dit juist de slijmvliezen uitdroogt. Tegenwoordig bestaat er een kunstmatige gel. Maar ik stel ook voor: probeer eens een klein stukje ananas in een gaasje als iemand nog wat kan sabbelen. Ik heb al vaak gezien dat een stervend iemand daar nog op reageert en dat ze het aangenaam vinden wanneer de mond goed wordt verzorgd. Kwaliteit van zorg zit, juist in die laatste dagen van iemands leven, ook in  hele kleine dingen.

Meer lezen?

www.ooitgajedood-westmiddenbrabant.nl
www.pallialine.nl
www.agora.nl
www.stichtingstem.info

Heb je nog vragen? Wij staan voor je klaar!

SOVAK biedt maatwerk. Dus ook als op deze website niet staat wat je zoekt, mag je ons bellen of mailen. We denken graag met jou mee.