Alles al geprobeerd

Als je als team vastloopt in de begeleiding met een cliënt; wat dan?

Moeilijk verstaanbaar gedrag

Rachel begeleidt mensen met een zeer ernstige verstandelijke handicap. Zij beleven de wereld heel anders dan wij, kunnen zich niet zo gemakkelijk uiten, er is snel sprake van onrust, soms ook agressie. We noemen dat ‘moeilijk verstaanbaar gedrag’. Aan ons de taak om door dit gedrag heen de vraag te zien van een mens die het ergens moeilijk mee heeft. En daar een antwoord op te vinden. Een antwoord dat vaak ligt in een veilige, overzichtelijke leefomgeving en betrouwbare relaties met begeleiders en familie. 

We weten het niet meer; help!

Deze cliënten hebben vaak al een leven achter zich waarin veel is gebeurd. Onbegrepen door de omgeving; traumatische ervaringen, zintuiglijke en lichamelijke beperkingen die het leven extra ingewikkeld maken. Je moet als begeleider op deze groep behoorlijk stevig in je schoenen staan. Rachel is één van die begeleiders die er onvoorwaardelijk voor deze mensen wil zijn. Zij weet dat het geen schande is als je het soms even niet meer weet. Integendeel; dan zoek je als team steun bij elkaar, je vraagt advies van andere disciplines en als het echt nodig is haal je hulp van buiten.

Hulp van buiten

Rachel: “Als je als team vastloopt in de begeleiding met een cliënt kun je de hulp van het CCE (Centrum voor Consultatie en Expertise) inschakelen. Dat gaat niet zomaar, dan moet je zelf al veel hebben gedaan en geprobeerd. Ze komen ook niet zomaar met een pot met geld en een makkelijke oplossing. Ze kijken heel kritisch en verwachten ook veel van jou. In het begin kost dat best veel tijd: overleg, (video)observaties, rapportages, acties, afspraken en ga zo maar door. Logisch ook, want er moet immers iets fundamenteel gaan veranderen in het belang van de cliënt. Daar moet je wel iets voor over hebben. En ook SOVAK moet zorgen dat de randvoorwaarden er zijn; in tijd, geld, materialen en ondersteuning. Ook ouders kunnen het CCE erbij vragen, of de gedragskundige. Soms zit een deel van het probleem ook in de relatie. Als het ‘werken in de driehoek’ niet goed loopt doordat er verschil van inzicht is of spanning door emoties, dan komt dat de cliënt niet ten goede.”

Driehoek

Hoe werkt het CCE?

“Eerst heb je contact met een coördinator CCE. Die doet een intake en bekijkt welke soort persoon en welke deskundigheid ingezet moeten worden. Ze hebben een hele grote pool met mensen die overal gewerkt hebben en dus veel expertise en ervaring met zich meebrengen. In sommige situaties heb je meer aan een directer iemand; soms moet je vooral een rustig iemand hebben die begripvol is en meebeweegt. Ik heb nu drie keer met het CCE gewerkt, en iedere keer sturen ze iemand die precies past bij wat in die situatie nodig is. Dat is heel fijn.”

Het complete plaatje

“Het CCE wil altijd het hele plaatje zien; kijken nooit alleen maar naar één probleemgebied. Dus ze praten met de begeleiders van de woning, het activiteitencentrum, de ouders, etc. En ze kijken naar de relaties, de leefomgeving, de geschiedenis, medische aspecten, stoornissen, stijl van begeleiden en ga zo maar door. Zij zijn in de driehoek altijd de onpartijdige partij; alleen maar voor het welzijn van de cliënt. Zo kunnen ze ook mooi een bruggetjes slaan tussen de verschillende leefwerelden waarin een cliënt komt. En door hun positie kunnen ze soms ook meer zeggen of directer zijn. En dat is soms nodig om iets te doorbreken.”

Feedback

“Dan krijg je natuurlijk ook best wel eens stevige feedback. Want er moet immers iets veranderen? Bijvoorbeeld dat je zegt dat je cliëntvolgend aan het begeleiden bent en ondertussen toch een heel strak dagprogramma hebt. Hoe kan je dat rijmen!? Cliëntvolgend wil zeggen dat ik goed kijk naar wat de cliënt aangeeft. De cliënt geeft de richting aan. Wandelen op een vaste tijd werkt dan niet. Dan komt er geheid weerstand. Dus kan ik maar beter iemand gewoon even laten en het later nog eens aanbieden.”

Normen en waarden

“Vaak heeft het ook te maken met je eigen normen en waarden. We praten in het team veel over wat kwaliteit van leven is. Je kunt niet zorgen dat cliënten helemaal gelukkig worden. Je kunt niet afdwingen dat een ouder zijn kind accepteert, of het daar niet moeilijk mee heeft. Je kunt van een collega niet eisen dat zij iets hetzelfde ziet als jij. Wat wel nodig is dat je als team open blijft naar elkaar toe. Je moet ook eens kunnen zeggen dat het een k-dag was. Anders raak je elkaar kwijt. Soms moet je loslaten en accepteren dat iets is zoals het is. En daar dan zo goed mogelijk mee dealen.

Veilig voelen en nabij zijn

“Maar soms boek je succes. Neem nou Micha. Kwam bij ons binnen met wel 35 gedragsescalaties op een dag. We zijn gestart met 1 op 1 begeleiding en gaan ondertussen op zoek naar de sleutel. Waarom doet Micha zoals hij doet? Wie is hij, wat zit hem dwars, wat wil hij ons zeggen? Micha kon niet alleen in de huiskamer met andere huisgenoten zijn. Hij moest dus altijd wachten op een begeleider die hem uit zijn kamer kwam halen. Dat frustreerde hem. Nu hebben we van de hal naar de woonkamer een soort ‘sluis’ laten bouwen waar hij zich vrij kan bewegen (zie onderstaande foto's). Zo heeft hij altijd de mogelijkheid tot contact met ons en ervaart hij nabijheid. Hij kan kiezen om wel of niet in contact met de groep te zijn. Zijn dagelijkse leefomgeving is een stuk prettiger dan voorheen. Dat merk je aan hem; hij zit beter in zijn vel.” 

Zo werkt team Zeggelaan 115 aan ‘kwaliteit van leven’ voor hun cliënten. Lang niet altijd makkelijk, maar meer dan de moeite waard.